Toksyna botulinowa, botoks, botox

Co warto wiedzieć o toksynie botulinowej typu A

W 1989 r. Komisja ds. Żywności i Leków (FDA) w USA dopuściła stosowanie toksyny botulinowej typu A (BoNT-A) jako leku. Od tego czasu toksyna botulinowa typu A z powodzeniem wykorzystywana jest w neurologii, dermatologii oraz okulistyce. Od ok. 1990 roku znalazła również swoje zastosowanie jako preparat czasowo redukujący zmarszczki w medycynie estetycznej. Od tego czasu BoNT-A zyskała niezwykłą popularność jako skuteczna i bezpieczna broń w walce o przywrócenie oraz zachowanie młodego i świeżego wyglądu.

Preparat toksyny botulinowej typu A (np. Botox, Azzalure, Dysport itp.), wstrzyknięty w odpowiedniej dawce, w odpowiedzialną za powstawanie zmarszczek, tkankę mięśniową, powoduje przejściowe porażenie mięśni w wyniku blokowania uwalniania acetylocholiny na poziomie połączenia nerwowo-mięśniowego mięśni szkieletowych, hamując tym samym przekazywanie impulsów nerwowych przez połączenia synaptyczne do części ruchowej płytki (1,2). W konsekwencji prowadzi to do obniżenia napięcia mięśniowego tzn. w wyniku iniekcji, mięsień przestaje otrzymywać impulsy wysyłane przez nerw (lub dostaje ich mniej), przestaje się kurczyć (lub kurczliwość się znacznie zmniejsza), a skóra leżąca nad mięśniem przestaje się marszczyć (w konsekwencji następuje redukcja/wygładzenie zmarszczek).

Toksyna botulinowa typu A jest jedynym zarejestrowanym preparatem przeznaczonym do likwidowania zmarszczek. To właśnie unikalna budowa gwarantuje precyzję zabiegu oraz wysoki profil bezpieczeństwa stosowanych preparatów BoNT-A (1-6). Efekt kliniczny zabiegu jest odwracalny. Jednak dokładny mechanizm powrotu prawidłowej czynności włókien mięśniowych po zastosowaniu iniekcji toksyny botulinowej typu A pozostaje nadal niewyjaśniony (1). Pomimo, iż rozszczepienie kompleksu białkowego przez toksynę jest nieodwracalne, to jednak zmiany występujące po użyciu BoNT-A obejmują proliferację nerwowych pęczków aksonalnych do mięśni docelowych oraz  stopniową regenerację mięśniowych płytek końcowych.  Porażenie czynności mięśni następuję w okresie od 24 godzin do ok. 5-10 dni (w niektórych przypadkach do 15 dni!) a odzyskanie kurczliwości mięśni trwa z reguły  ok 3-4 m-ce. To znaczy, że zabieg z użyciem toksyny botulinowej typu A nie pozostawia trwałych następstw klinicznych (bardzo duże bezpieczeństwo zabiegów)(1).

Głównym obszarem zastosowania BoNT-A są miejsca powstawania zmarszczek mimicznych, górnej części twarzy. Niezwykle wysoką skuteczność terapii odnotowuje się w przypadku redukcji zmarszczek poziomych i pionowych gładzizny czołowej – nawet do  ok. 80-90%. Ponadto, preparaty BoNT-A odnoszą spektakularne sukcesy w likwidowaniu tzw. „kurzych łapek”.

Podanie preparatu BoNT-A jest prostym, nieinwazyjnym zabiegiem, który nie wymaga skomplikowanych przygotowań. Przed zastosowaniem toksyny botulinowej u pacjenta, konieczne jest jednak przeprowadzenie wnikliwego wywiadu lekarskiego połączonego z badaniem przedmiotowym twarzy. W tym czasie oceniana jest  m. in. kondycja skóry pacjenta, jej grubość, głębokość zmarszczek oraz mimika twarzy. Uzyskane  informacje są niezbędne do ustalenia miejsc podania preparatu oraz określenia odpowiedniej dawki. (1,2,3,4,5,6). Cały zabieg trwa zaledwie kilka minut.  Po rozpuszczeniu preparatu w 0.9% NaCl (sól fizjologiczna);  w ściśle określone miejsca (ilość jednostek i miejsce podania są uzależnione od przewidywanego efektu klinicznego), przy użyciu bardzo małych strzykawek i malutkich igieł  (w MEDIKLINICE używane są „insulinówki”  amerykańskiej firmy Becton Dickinson) podaje się śródmięśniowo (na głębokość ok. 5 mm) preparat BoNT-A. Po wykonanym zabiegu pacjent może spokojnie wrócić do codziennych zajęć. Pomimo, że po 3-4 miesiącach porażenie mięśni ustępuje i skóra zaczyna się na nowo marszczyć, zabieg może być wielokrotnie powtarzany (1,2,3,4,5,6). Jedną z wielu zalet preparatu jest jego bezpieczeństwo, potwierdzone wieloletnimi badaniami oraz ponad 20-letnim stosowaniem w medycynie. W medycynie estetycznej stosuje się  dawki, które są bezpieczne dla organizmu człowieka. Ponieważ toksyna botulinowa typu A działa wyłącznie w miejscu wstrzyknięcia, zabieg nie powoduje zaburzeń w pracy otaczających mięśni oraz nie wpływa na funkcjonowanie pozostałej części organizmu (1). Pomimo, iż jest to zabieg bezpieczny i nieskomplikowany, niezwykle istotna jest precyzja wykonania iniekcji, dlatego dokonywać jej powinien doświadczony lekarz.

Molekularny mechanizm działania toksyny botulinowej typu A jest kilkuetapowy i rozpoczyna się od związanie się cząsteczki BoNT-A z białkiem SV2, receptorem obecnym w błonie komórkowej neuronów. Po związaniu się cząsteczki toksyny z receptorem SV2 dochodzi do endocytozy powstałego kompleksu, a następnie wskutek niskiego pH w obrębie endosomu następuje dysocjacja BoNT-A na dwa łańcuchy: ciężki (HC) i lekki (LC)o właściwościach katalitycznych. Ciężki łańcuch poprzez zakotwiczenie się w błonie pęcherzyka umożliwia translokację LC do cytozolu, w którym to ta aktywna enzymatycznie część toksyny botulinowej A trawi kompleks białek SNARE, co hamuje przewodnictwo nerwowe. Swoistym substratem dla BoNT-A jest jedna ze składowych kompleksu SNARE o nazwie SNAP25 (7,8). Dane literaturowe wskazują, że w obrębie genów kodujących izoformy receptora SV2, jak i genu kodującego SNAP25 zidentyfikowano polimorfizmy o istotnym znaczeniu czynnościowym (odpowiednio, rs873549 w genie SV2C oraz rs1511412,  rs940187, rs8032158 i rs1042522 w genie SNAP25) (9-13).

Wykonanie zabiegu

Zabieg jest najczęściej wykonywany przy wykorzystaniu małych strzykawek tz. „insulinówek” firmy Becton Dickinson o pojemności 1 ml. Do rozcieńczania BoNT-A zostanie użyty roztwór 0.9% NaCl. Preparat Azzalure (firma Galderma) jest zawsze  przechowywany w temperaturze od 2 do 8 stopni Celsjusza (lodówka). Roztwór do wstrzyknięć będzie przygotowywany bezpośrednio przed wykonaniem zabiegu (zdjęcie zabezpieczeń z ampułki odbywa się zawsze przy pacjencie). Preparat będzie podawany śródmięśniowo (głębokość ok. 5 mm).

Np. do usunięcia:

  • zmarszczek pionowych czoła (glabellar area) 5 standardowych punktów podania po 10 s.U tz.  j Speywood .
  • zmarszczek poziomych czoła (horizontal forehead rhytides) 4 standardowe punkty podania po 5-10 s.U tz. j Speywood
  • zmarszczek w okolicy kąta oka (crown’s feet) 3  standardowe punkty podania po 5  s.U tz. j Speywood.
  • Innych problemów np. bruksizm, „gummy smile”

W prywatnej klinice MEDIKLINIKA zabieg jest wykonywany  przez lekarzy z bardzo dużym doświadczeniem w stosowaniu BoNT-A (potwierdzonym ogromną ilością wykonanych zabiegów oraz certyfikatami z licznym szkoleń).

Po wykonanym zabiegu pacjenci są zawsze (powinni być)  kontrolowani po ok. 7-15 dniach. Następnie z reguły za ok. 3 mce oraz po raz trzeci  w chwili ustępowania klinicznych efektów podania BoNT-A. Za każdym razem jest wykonywana dokumentacja fotograficzna (jak przed wykonaniem zabiegu) oraz  ocena wg FWS (skali oceny stopnia nasilenia zmarszczek).

Redukcja zmarszek (np. mimicznych czoła,  zmarszczek okolicy oczu)

WARTO ZAPAMIĘTAĆ

Cel zabiegu/wskazania: Korekcja zmarszczek: np. mimicznych czoła,  zmarszczek okolicy oczu, redukcja nadpotliwości pach, dłoni, stóp, głowy , redukcja „bruksizmu”, „gummy smile”  itp. Miejsca podania  BoNT-A i cel zabiegu są zawsze bardzo precyzyjnie ustalane z lekarzem
Przygotowanie do zabiegu: Dezynfekcja skóry.
Przeciwwskazania: Ciąża i okres karmienia piersią, choroby przewodnictwa nerwowo-mięśniowego np. miastnia gravis, niektóre schorzenia neurologiczne i autoimmunologiczne, niektóre schorzenia o podłożu autoimmunologicznym itp.
Niezbędne badania laboratoryjne przed podaniem BoNT-A: Brak
Rodzaj znieczulenia: Na życzenie: znieczulenie przy użyciu maści Emla, krem znieczulający 20% Lidokaina, miejscowe „mrożenie” przy użyciu ICE MIX.
Czas trwania zabiegu: 5-15 minut
Zalecenia pozabiegowe: Brak (wg. niektórych nie można się schylać itp. – w MEDIKLINICE nie zaobserwowano żadnych niepokojących objawów u pacjentów którzy prowadzili „normalną” aktywność po zabiegu np. uczestniczyli po zabiegu podania BoNT-A w zajęciach na siłowni)
Kiedy należy spodziewać się efektów klinicznych: Efekt działania toksyny botulinowej pojawia się od 1 do 15 dnia po zabiegu
Przebieg rekonwalescencji. Możliwe powikłania: Bardzo rzadko możliwa jest niekontrolowana dyfuzja preparatu co zaowocować może np. suchością gałki ocznej, dyskretnym opadaniem powieki, lub uniesieniem brwi, opadaniem kącika ust, zasinieniem w miejscu wkłucia itp. - w MEDIKLINICE nie obserwowano żadnych poważnych powikłań
Efekty zabiegu: Spłycenie/zniesienie zmarszczek, bardziej wypoczęty, pogodny, „odstresowany”  wygląd.

Leczenie nadpotliwości

Zabieg leczenia nadpotliwości wykonuje się toksyną botulinową, która posiada zdolość „blokowania” gruczołów potowych (polecana: Azzalure, Dysport).

Wykonanie zabiegu likwiduje dolegliwości w  ok. 80-100 %

Cel zabiegu/wskazania: Zablokowanie gruczołów potowych (usunięcie, redukcja potliwości określonej okolicy)
Przygotowanie do zabiegu: Głowa (np. czoło), dłonie, stopy - bez specjalnego przygotowania, pachy - ogolenie dzień przed zabiegiem
Przeciwwskazania: Ciąża i okres karmienia piersią  choroby przewodnictwa nerwowo-mięśniowego np miastenia gravis, niektóre schorzenia neurologiczne i autoimmunologiczne, niektóre schorzenia o podłożu autoimmunologicznym itp.
Niezbędne badania laboratoryjne przed podaniem BoNT-A: Brak
Rodzaj znieczulenia: Znieczulenie przy użyciu maści Emla, krem znieczulający 20% Lidokaina firmy Amalian, miejscowe „mrożenie” przy użyciu ICE MIC.
Czas trwania zabiegu: Ok. 15-20  minut
Zalecenia pozabiegowe: Brak
Kiedy należy spodziewać się efektów klinicznych: Efekt działania toksyny botulinowej pojawia się od 1 do 15 dnia po zabiegu
Przebieg rekonwalescencji. Możliwe powikłania: Zasinienia w miejscu wkłucia
Efekty zabiegu: Redukcja/zniesienie potliwości

Najczęściej zadawane pytania:

Czy zabieg jest bolesny? - zabieg jest prawie całkowicie bezbolesny i nie wymaga znieczulenia.

Jak długo utrzymuje się efekt zabiegu? – od 3-4 mcy *bardzo często mięśnie są „zrelaksowane” i efekt przeciwzmarszczkowy utrzymuję się dłużej

Czy jak przestanę wykonywać zabiegi z zastosowaniem toksyny botulinowej to zmarszczki się nasilą ? – absolutnie nie. Wszystko powróci do stanu sprzed zabiegu.

Najczęściej zadawane pytanie: Dlaczego nie zrobiłam/em tego wcześniej ???